Pułapki myślowe lidera. Jak podejmować lepsze decyzje?
Jako liderzy, codziennie podejmujemy setki decyzji. Niektóre z nich są błahe, inne determinują przyszłość naszych zespołów i organizacji. Często wydaje się nam, że działamy racjonalnie, opierając się na twardych danych. Jednak rzeczywistość bywa inna: nasze procesy decyzyjne są nieustannie wystawione na działanie pułapek myślowych – subtelnych błędów poznawczych, które zniekształcają obraz sytuacji. Opisuje je m.in. Daniel Kahneman w swojej książce „Pułapki myślenia”. Kahneman udowadnia, że nasz mózg działa w dwóch systemach: szybkim (intuicyjnym, podatnym na błędy) i wolnym (analitycznym).
👉 Uczmy się działać w tym drugim systemie – analizujmy, konsultujmy, bądźmy autokrytyczni!
Zrozumienie mechanizmu działania to pierwszy krok do stawania się bardziej świadomym i skutecznym przywódcą. Przyjrzyjmy się najczęstszym błędom poznawczym.
1. Pułapka zakotwiczenia: pierwsza informacja rządzi.
Nasze umysły mają tendencję do nadmiernego przywiązywania wagi do pierwszej informacji, jaką otrzymujemy. Staje się ona „kotwicą”, przez którą filtrujemy wszystkie kolejne dane. Negatywnie wpływa na decyzje, bo blokuje obiektywizm. Może to być statystyka, zasłyszany trend, a nawet stereotyp.
- Jak unikać? Pielęgnuj niezależność myślenia. Zanim podejmiesz decyzję, celowo szukaj alternatywnych źródeł i wysłuchaj opinii osób, które nie znają pierwotnej „kotwicy”.
2. Status quo i koszty utopione: Pułapka przeszłości.
Często bronimy obecnego stanu rzeczy (status quo) tylko dlatego, że boimy się ryzyka związanego ze zmianą. Innym razem trwamy w błędnych decyzjach (np. w nietrafionej inwestycji), ponieważ szkoda nam środków już zaangażowanych – to klasyczna pułapka kosztów utopionych.
- Jak unikać? Analizuj plusy i minusy zmian z perspektywy przyszłości, a nie przeszłości. Pytaj siebie: „Co będzie, jeśli nie zmienię?”. Definiuj własne cele i poddawaj je krytycznej ocenie osób trzecich.
3. Selektywność: pułapka dowodów potwierdzających.
To jedna z najczęstszych pułapek: podświadomie akceptujemy argumenty zgodne z naszymi przekonaniami (np. niechęć do Instagrama, bo sami z niego nie korzystamy), a odrzucamy te, które im przeczą.
- Jak unikać? Znajdź w zespole kogoś, kto wejdzie w rolę „adwokata diabła”. Szukaj opinii innych i krytycznie oceń swoją tezę. Analizuj wszystkie argumenty, nie tylko te wygodne.
4. Pułapka definicji problemu.
Sposób, w jaki sformułujemy daną kwestię, drastycznie zmienia wynik. Jesteśmy z natury oszczędni poznawczo (a często po prostu leniwi).
Jeśli akceptacja zmiany nie wymaga wysiłku, a sprzeciw wymaga napisania wniosku – większość osób wybierze brak działania, a więc zdanie się na decyzję innych.
- Jak unikać? Formułuj problemy na kilka sposobów. Zawsze pytaj „Jak inaczej to ująć?”. Sprawdzaj, czy Twoja prośba o akceptację nie jest „ustawiona” pod konkretny wynik tylko przez sposób jej opisania.
5. Pułapki oceniania i prognozowania
W procesie planowania przyszłości często wpadamy w trzy skrajności:
- Zbytnia pewność siebie – może być zgubna, bo oślepia na potencjalne zagrożenia.
- Asekuranctwo – paraliżuje rozwój i sprawia, że organizacja drepcze w miejscu.
- Powrót do przeszłości – nadajemy zbyt dużą wagę zdarzeniom medialnym lub emocjonalnym. Przykład? Strach przed lataniem wywołany nagłaśnianymi katastrofami lotniczymi, mimo, że statystyki wskazują na bezpieczeństwo tego transportu.
👉 Zapamiętaj: Skuteczny lider to nie ten, który nigdy nie ulega iluzjom, ale ten, który potrafi je u siebie i w swoim zespole zidentyfikować.
Pułapki myślowe kradną miliony w biznesie. Badania McKinseya szacują, że 70% decyzji korporacyjnych zawiera błędy poznawcze!
👉 Twój krok anty-pułapkowy jako lidera:
- Twórz check listy możliwych rozwiązań
- Organizuj debaty zespołowe
- Dawaj i bądź otwarty na feedback
- Analizuj decyzje pod kątem pułapek myślowych
🎯 Podejmowanie przemyślanych decyzji zmienia menedżerów w liderów i przyczynia się do rozwoju przedsiębiorstw. Menedżerowie powinni się tego uczyć, ponieważ powinni być liderami.
Bibliografia;
„Pułapki myślenia” Daniel Kahneman
Inne artykuły o podobnej tematyce:
