Sukcesja w firmie rodzinnej: Czy testament wystarczy, by chronić Twój dorobek?
Planowanie przekazania majątku kolejnemu pokoleniu to jedna z najważniejszych i najtrudniejszych decyzji w życiu każdego przedsiębiorcy. To nie tylko kwestia finansów, ale przede wszystkim strategiczne działanie, które ma wpływ na przyszłość firmy, jej wartości i dziedzictwo.
W Polsce tradycyjnym, choć często niewystarczającym narzędziem sukcesji jest testament. Od 22 maja 2023 dysponujemy nowym instrumentem tj. Fundacją Rodzinną (Ustawa o fundacji rodzinnej, Dz.U.2023.326). W tym artykule analizujemy oba te narzędzia po kątem ich przydatności w przekazywaniu firmy sukcesorom i zabezpieczeniu jej działania dla przyszłych pokoleń.
Testament: zalety i wady
Testament to najprostszy i najczęściej wybierany sposób na przekazanie majątku. To jednostronne oświadczenie woli, które pozwala swobodnie rozdysponować majątkiem po swojej śmierci.
👍 Zalety
- Kontrola i elastyczność: testament daje pełną kontrolę nad tym, kto odziedziczy firmę i w jakiej części. Możesz precyzyjnie wskazać konkretnych spadkobierców i ich udziały.
- Łatwość i niski koszt: sporządzenie testamentu jest stosunkowo proste i nie wiąże się z wysokimi opłatami. Możesz to zrobić samodzielnie lub u notariusza, co zwiększa jego pewność prawną.
- Poufność: treść testamentu jest poufna aż do momentu jego otwarcia po Twojej śmierci.
👎 Wady
- Ryzyko sporów: po Twojej śmierci spadkobiercy mogą kwestionować ważność testamentu lub jego zapisy, co może prowadzić do długotrwałych i kosztownych sporów sądowych, które zakłócają działanie firmy.
- Brak ciągłości zarządzania: testament nie zapewnia automatycznego i płynnego przejęcia zarządzania firmą. Możliwe są zakłócenia w jej funkcjonowaniu, zwłaszcza jeśli spadkobiercy nie są przygotowani do pełnienia ról zarządczych.
- Zachowek: Twoi najbliżsi, którzy zostaną pominięci w testamencie, mogą domagać się zachowku, czyli części spadku, co może być znacznym obciążeniem finansowym dla firmy.
Zachowek to prawo najbliższych członków rodziny (małżonka, dzieci, rodziców) do określonej części majątku, niezależnie od treści testamentu. Wartość zachowku to zazwyczaj połowa (lub dwie trzecie, jeśli uprawniony jest nieletni lub trwale niezdolny do pracy) udziału, jaki przypadałby danej osobie w przypadku dziedziczenia ustawowego W praktyce może to zmusić sukcesorów do sprzedaży części aktywów firmy, by wypłacić pieniądze uprawnionym, co w konsekwencji osłabia wartość biznesu i jego zdolność do dalszego funkcjonowania.
Fundacja Rodzinna: zalety i wady
Fundacja Rodzinna to stosunkowo nowe w polskim prawie narzędzie prawne, które pozwala na uporządkowanie kwestii sukcesji i zapewnienie ciągłości działania firmy na pokolenia. To oddzielny podmiot prawny, do którego wnosisz majątek firmy jeszcze za życia.
👍 Zalety
- Ochrona majątku: majątek wniesiony do fundacji staje się jej własnością i jest oddzielony od Twojego osobistego majątku oraz majątku beneficjentów. Zapewnia to ochronę przed roszczeniami wierzycieli i ewentualnymi sporami rodzinnymi.
- Ciągłość zarządzania: fundacja zapewnia płynne przejście kontroli nad firmą. Możesz określić, kto i w jaki sposób będzie zarządzał majątkiem fundacji po Twojej śmierci, a także ustalić zasady wypłaty świadczeń dla beneficjentów.
- Elastyczność w zarządzaniu: statut fundacji pozwala na precyzyjne określenie zasad i celów jej działania. Możesz zdecydować, jak będą podejmowane decyzje biznesowe i kto będzie miał w nich prawo głosu.
- Minimalizacja podatków: fundacja rodzinna jest zwolniona z podatku dochodowego (CIT) z wyjątkiem opodatkowania wypłat dla beneficjentów. Wypłaty dla najbliższych członków rodziny (grupa 0 podatkowa) są zwolnione z PIT.
👎 Wady
- Złożoność i koszty: utworzenie fundacji rodzinnej jest bardziej skomplikowane i kosztowne niż sporządzenie testamentu. Wymaga to sporządzenia statutu, wizyty u notariusza i wpisu do rejestru sądowego.
- Utrata bezpośredniej kontroli: przenosząc firmę do fundacji, tracisz nad nią bezpośrednią, osobistą kontrolę. Zarządzanie odbywa się poprzez organy fundacji, co może być wadą, jeśli zależy Ci na osobistym zaangażowaniu.
- Brak pewności prawnej (nowa ustawa): Fundacja rodzinna to stosunkowo nowe rozwiązanie w Polsce, a orzecznictwo wciąż się kształtuje. Może to prowadzić do pewnej niepewności co do interpretacji przepisów w przyszłości.
Podsumowanie: połącz zamiast wybierać.
Wybór między testamentem a fundacją rodzinną nie musi oznaczać rezygnacji z jednego narzędzia na rzecz drugiego. Najlepszym rozwiązaniem jest często połączenie zalet obu instrumentów, tworząc kompleksowy i skuteczny plan sukcesyjny.
Testament w tym układzie może służyć do przekazania majątku osobistego, który nie wchodzi w skład firmy, lub do uregulowania kwestii, które nie mogą być objęte statutem fundacji, na przykład:
- powołanie opiekuna dla małoletnich dzieci
- zapisów windykacyjnych, które pozwalają na precyzyjne rozdysponowanie składników majątku, które mają dla Ciebie wartość sentymentalną lub nie mają związku z działalnością operacyjną fundacji.
- nałożenie na spadkobierców określonych poleceń, np. sfinansowania studiów rodzeństwa sukcesora lub opieki nad starszym członkiem rodziny. Chociaż fundacja może zapewniać świadczenia na te cele, testament daje większą elastyczność w uregulowaniu osobistych, pozabiznesowych zobowiązań.
- wyrażenie swojej woli co do spraw pogrzebowych, czy nawet wyznaczyć wykonawcę testamentu,
- chociaż fundacja rodzinna może minimalizować ryzyko zachowku, testament nadal pozostaje kluczowym narzędziem do uregulowania tej kwestii, np. poprzez zapisanie spadkobiercom uprawnionym do zachowku odpowiednich udziałów w majątku osobistym, aby zminimalizować ryzyko sporów sądowych dotyczących majątku firmy.
Fundacja rodzinna przejmuje funkcję strażnika biznesu i jego wartości, a testament uzupełnia ten plan, obejmując sferę osobistą i majątek niezwiązany z firmą.
🎯 Nasza wskazówka!
Nie traktuj sukcesji jako jednorazowego aktu ale jako proces, który wymaga starannego zaplanowania.
Wykorzystaj potencjał zarówno testamentu, jak i fundacji rodzinnej, by stworzyć elastyczny i bezpieczny plan, który zabezpieczy nie tylko Twój majątek, ale przede wszystkim przyszłość Twojej rodziny i Twojego biznesu na pokolenia.
👣 Jesteś na etapie planowania sukcesji w swojej firmie? Zastanawiasz się, jakie narzędzia będą odpowiednie w Twojej sytuacji? Skontaktuj się z nami, a chętnie pomożemy Ci znaleźć najlepsze rozwiązanie. https://synergy-consulting.pl/kontakt/
👣 Inne artykuły o podobnej tematyce:
